ਫੁਲ ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀ ਉਸਦੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਸੌਂਦਰਯ ਦਾ ਅਨੰਦ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸੱਕਦੇ । ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖਿੱਚ – ਖਿੱਚ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੱਮਝਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਸਾਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਹਿਜ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਣੀ ਹੋਵੇਗੀ , ਉਦੋਂ ਅਸੀ ਉਸਦੇ ਸੌਂਦਰਯ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਸਕਾਂਗੇ । ਇੱਥੇ ਸਬਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਹਰ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੂਰਤ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਆਪਣੀ ਛੈਨੀ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬੇਲੌੜੇ , ਅਨਚਾਹੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਲਈ , ਜਰਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਉਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕਿੰਨੇ ਘੰਟੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਬੈਠਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ! ਇਹ ਉਸਦਾ ਤਪ ਹੈ ਜੋ ਇੰਨਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖਲੋਂਦਾ ਹੈ ।
ਅੰਮਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮਜੇਦਾਰ ਕਥਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਇੱਕ ਸੜਕ ਕੰਡੇ ਬਣੇ ਅਤਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਸੀ । ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਬੋਲਿਆ , ‘‘ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੂਰਤੀ ਬਣ ਕੇ ਬੈਠਿਆ ਹੈ । ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ? ’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬੋਲੀ , ‘‘ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦੇ ਹੋ । ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੈਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹਜਾਰਾਂ ਚੋਟ ਕੀਤੇ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਹਿਲੇ – ਡੁਲੇ ਬਿਨਾਂ ‘ਉਫ’ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ । ਇਸਲਈ ਅੱਜ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ’’ ਇਹ ਉਸ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸਬਰ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਜਨੀਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ । ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਸਰਵੋੱਤਮ ਗੁਣ ਹੈ ਸਬਰ । ਕੁਂਤੀ ਅਤੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਭਲਾ ਕੌਣ ਵਾਕਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸਬਰ ਅਤੇ ਬੇਸਬਰੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਕੁਂਤੀ ਨੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ ਸਮਰਾਟ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਹੁਣੇ ਜੰਮਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਹੁਣ ਉਹ ਘਬਰਾ ਉੱਠੀ , ਉਸਦਾ ਸਬਰ ਖੋਹ ਗਿਆ । ਅਖੀਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਉੱਤੇ ਘੂੰਸਾ ਮਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਵ ਲਈ ਬਾਧਯ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਮਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਥੜਾ ਮਾਤਰ । ਇਸਦੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸੌ ਭਾਗ ਕਰਕੇ ਸੌ ਘਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਸੌ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ । ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਡੀਕ ਹੇਤੁ ਸਬਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹੀ ਬੇਸਬਰੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਔਲਾਦ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣ ਗਈ । ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਬਰ ਦੀ ਔਲਾਦ ਨੇ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਸਰਲਤਾ , ਭੋਲਾਪਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਗ ਜਾਵੇਗਾ । ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸਹਿਜ ਹੀ ਉਦੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ । ਫਿਰ ਸਬਰ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵੀ ਆ ਜਾਣਗੇ । ਜਿਵੇਂ – ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਬਾਲਕ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ , ਤਿਵੇਂ – ਤਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸਬਰ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਗੇ । ਫਿਰ ਹੈਂਕੜ ਦੇ ਪੁੱਤ ‘ ਛੋਟੇ ਅਹਮ ’ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਤੀਤਵ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ । ਅਤ: ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨੌਸਿਖਿਏ ਦਾ ਭਾਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਤੱਦ ਅਸੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ , ਮੌਕੇ , ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ । ਫਿਰ ਅਸੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਾਹੀਏ , ਪਾ ਸੱਕਦੇ ਹਾਂ । ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਜੀਵਨ ਇਹ ਨੌਸਿਖਿਏ ਦਾ ਭਾਵ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਣੀ ਹੋਵੇਗੀ । ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਇਹੀ ਰਹੱਸ ਹੈ ।
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿਖਾਏ ਤਾਂ ਅਸੀ ਉਸਨੂੰ ਮੁਸਕੁਰਾਹਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ , ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੱਚੀ ਮੁਸਕੁਰਾਹਟ ਦਾ ਉਦਭਵ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੱਚਾ ਸੁਖ ਅਨੁਭਵ ਕਰਣ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਦਾ ਸਾਮਰਥਿਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸਲਈ , ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਭੁਲੇ ਹੋਏ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਜਗਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ , ਉਸਨੂੰ ਵੱਧਣ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ ਹੀਰੋ ’ ਬਣਨ , ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਅੰਮਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ , ਜੇਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ‘ ਜ਼ੀਰੋ ’ ਬਣੋਗੇ ਉਦੋਂ ‘ ਹੀਰੋ ’ ਬਣ ਸਕੋਗੇ । ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਨਾ ? ਅਰਥਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਅਹਿਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰੀਏ । ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਹੈ ਸਬਰ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੈਂਕੜ ਦਾ ਉਨਮੂਲਨ ਕਰ , ਬਾਲਸੁਲਭ ਅੰਤਕਰਣ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕ ਉੱਨਤੀ ਅਵਸ਼ਿਅੰਭਾਵੀ ਹੈ ।
